Ciche-koszkebi – chewsurskie twierdze

Dla walecznych Chewsurów, wiecznie nękanych przez wrogów, istotnym sposobem na uniknięcie zagłady było schronienie się w ufortyfikowanych wioskach zwanych ciche-koszkebi (twierdza i wieże). W czasach wojen, najazdów, a często i sąsiedzkich napaści związanych z wendetą, znajdywali w nich względne bezpieczeństwo i spokój. Część tych wiekowych chewsurskich fortyfikowanych wiosek przetrwała do dziś. Zachowały one pamięć o dawnych czasach, kiedy Chewsurowie bronili ich omszałych, pradawnych murów, używając … Czytaj dalej

Dyplomacja

Relacje Chewsurów z północnokaukaskimi plemionami od wieków były podszyte konfliktami. Potrzebna była więc interwencja osób obdarzonych zdolnością mediacji i mądrością. Kilkuosobowa delegacja zwana „kac – szuakaci” („pośrednicy”) udawała się do wrogiej społeczności lub na granicę jej terytorium. Wszyscy górale kaukascy szanowali nietykalność gości, nawet śmiertelnych wrogów. Odbywała się narada, która czasem trwała nawet kilka dni i często owocowała pozytywnym skutkiem – … Czytaj dalej

Sprzęt Wojskowy

Jako urodzeni wojownicy Chewsurowie z niezwykłą czcią odnosili się do swojego ekwipunku. Broń dekorowali srebrem i mosiądzem, nadawali imiona i tworzyli legendy, które razem z mieczami i strzelbami przekazywane były z pokolenia na pokolenie. Broń, jakiej używali Chewsurowie, odznaczała się różnorodnością i wysoką jakością, zarówno ta używana do ataku, jak i do obrony. Kowalstwo miało w Chewsuretii długą tradycję, a lokalne wyroby cieszyły … Czytaj dalej

Chewsurscy wojownicy

W chewsurskiej ustnej twórczości ludowej najważniejsze miejsce zajmuje poezja heroiczna i historyczna. W kulturze zmilitaryzowanych społeczności Kaukazu lokalni bohaterowie, wychwalani za swoją dzielność, siłę i charakter, często opisywani byli w kategoriach mitologicznych i boskich. Spośród średniowiecznych bohaterów narodowych Chewsuretii szczególne miejsce zajmuje Torgwa Dzagani, który zatrzymał najazd sąsiednich plemion i wybudował ufortyfikowaną wieś Muco, której wieże uczyniły ją nie do zdobycia. … Czytaj dalej

Historia Chewsurów

Besik Charanauli zwraca się do Zuraba Eristawiego: Należy przyznać jedno: to wielkie szczęście, że udało ci się spotkać ludzi, którzy nie posiadają nic oprócz jałowej ziemi i poezji. Ci ludzie pokonali cię, nie dali ci zabrać nawet małego kawałka swej ojczystej ziemi, a głęboka nienawiść, jaką do ciebie żywili, unieśmiertelniła twe imię po wsze czasy. Od niepamiętnych czasów Chewsurowie byli … Czytaj dalej

Chewsuretia

Na Wschodnim Kaukazie, po północnej i południowej stronie głównego działu wodnego Kaukazu żyją Chewsurowie – lud o wyjątkowych dziejach i charakterze, którego dramatyczny żywot i odmienne od innych tradycje od zawsze były przedmiotem zainteresowania naukowców oraz źródłem inspiracji dla pisarzy i poetów. Jeszcze sześćdziesiąt kilka lat temu w Chewsuretii można było zetknąć się z wojownikami rodem ze średniowiecza, odzianymi … Czytaj dalej

Fauna Pszaw-Chewsureti

Jest pewien gatunek ptaka, którego głos zawsze można usłyszeć na wysokich szczytach i przełęczach, zarówno w Pszawi i Chewsuretii, jak i w całym Kaukazie. Jest to ułar kaukaski (Tetraogallus caucasicus). Ptak to dość duży (wielkości kury domowej), ale trudny do dostrzeżenia. Jego ćwierkanie jest jednym z bardziej znanych odgłosów na Kaukazie, lecz mimo to mało któremu podróżnikowi udaje … Czytaj dalej

Rośliny lecznicze i rolne

Ze względu na izolację regionu i trudności w przenikaniu wiedzy medycznej Pszaw-Chewsuretia szczyci się długą historią medycyny naturalnej. Mieszkańcy tej krainy wyspecjalizowali się w stosowaniu ziół i innych naturalnych środków w praktykach leczniczych. Zdolności chewsurskich i pszawskich „wiedzących” były szeroko znane – przez stulecia przeprowadzano skomplikowane operacje, jak np. trepanację czaszki. Zastosowanie lokalnych gatunków jest tak różnorodne jak sama roślinność. W Północnej … Czytaj dalej

Relikty i gatunki endemiczne

Wśród flory Pszawii i Chewsuretii możemy znaleźć wiele reliktów i gatunków endemicznych, takich jak: cisy (unikalny zbiór cisów pospolitych), rododendron kaukaski (Rhododendron caucasicum), dwa gatunki brzozy (Betula litwinowii, B. raddeana). W Gruzji tylko w okolicach Szatili i Cukio (na prawym brzegu rzeki Trigonocaryum involucratum (ogórecznikowate), Mandenovia ko Andakisckali) spotykany jest jarząb ormiański (Sorbus hajestana), który do niedawna był uważany … Czytaj dalej

Rośliny piętra turniowego „skałolubne”

Najbardziej interesująca, pełna endemitów, jest flora strefy subniwalnej Pszaw-Chewsuretii. Na wysokościach 2900–4000 m n.p.m. możemy znaleźć kilka gatunków lokalnych roślin skałolubnych. Strefa subniwalna charakteryzuje się brakiem różnorodności – tu, pośród głazów i urwisk, rosną homogeniczne grupy ziół. Spowodowane jest to skrajnymi warunkami klimatycznymi. W miarę wzrostu wysokości maleje liczba występujących tam roślin, jednakże zwiększa się występowanie gatunków rzadkich … Czytaj dalej

Łąki wysokogórskie

Łąki subalpejskie i alpejskie w Pszaw-Chewsureti są florystycznie bardzo bogate, występuje tu ponad 400 gatunków roślin, głównie ziarnistych, trawiastych i ziół. Dużo jest endemitów, reliktów, gatunków z różnych stref klimatycznych. Łąki takie występują na wysokości 1800–2900 m n.p.m. Na łąkach subalpejskich powszechnie rosną gatunki takie jak mietlica (Agrostis planifolia), bliźniczka psia trawka (Nardus stricta), kostrzewa (Festuca varia), trzcinnik (Calamagrostis … Czytaj dalej

Piętro alpejskie

Ten typ formacji roślinnej występuje głównie w Północnej Chewsuretii, przy granicy stref wysokogórskiej alpejskiej i subniwalnej – na wysokości 2900–3300 m n.p.m. Rośliny piętra alpejskiego: mniszek (Taraxacum confusum), kminek (Carum caucasicum), wiechlina (Poa alpine), turzyca (Carex micropodioide), drżączka (Briza marcowiczii), kosmatka (Luzula sudetica), babka (Plantago saxatilis), mokrzyca (Minuartia oreina) są relatywnie niskie. Rosną głównie w okolicach Archoti, w … Czytaj dalej

Subalpejskie rośliny wysokotrawiaste

Ten typ roślin jest szeroko rozpowszechniony w Pszawi oraz Chewsureti. Optymalna dla nich wysokość to 1800–2200 m n.p.m. Najbardziej rozpowszechniony jest barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi), występujący licznie w Piraketi Chewsureti w okolicach skał Roszki, wsi Gudani i Chachmati. Natomiast w Pirikiti Chewsureti – w okolicach Chone oraz Chachabo. Barszcz jest niebezpieczną rośliną, której soki, po kontakcie ze skórą i nasłonecznieniu mogą … Czytaj dalej