Poezja

Chewsuretia jest ojczyzną poezji ludowej o czystości porównywalnej z klasyczną. W chewsurskiej poezji znajdują odzwierciedlenie wszystkie aspekty życia codziennego. W wierszach zawarta jest wiedza o najdawniejszej historii tego regionu. Tworzą one prawdziwą kronikę artystyczną, której wartość po znawczo-estetyczna świadczy o wielkim wrodzonym talencie ich twórców. Wierszem czczono narodziny Chewsura i wierszem żegnano go, gdy udawał się na wieczny odpoczynek. Życie bez poezji dla … Czytaj dalej

Mitologia

Wśród chewsurskich zabytków literatury ustnej honorowe miejsce należy się wierszom o tematyce mitologicznej i podaniom, których fabuła składa się na opowieści o przygodach oraz o pochodzeniu miejscowych bóstw – gwtisszwilebi. Według starożytnych opowieści w panteonie sił niebieskich najwyższym bóstwem jest Morige (od morige gmerti „dyżurny bóg”), który nie angażuje się bezpośrednio w zarządzanie ziemskimi sprawami, ma w tym celu swoich … Czytaj dalej

Wierzenia

Chewsurski system wierzeń jest symbiozą pogaństwa i chrześcijaństwa. Występujący w nim politeizm dowodzi, że Chewsurowie posługiwali się pradawnymi wyobrażeniami od niepamiętnych czasów. Wierzyli w bóstwa nieba i chmur, wojny, zbójnictwa, łowów i płodności. Czcili ich ziemskie świątynie, zwane dżwar-chati (krzyż-ikona), święte miejsca, wąwozy i strumienie, stawiane ku ich czci ołtarze. Tam, w określonych dniach w roku, składali ofiary z owiec, górskich kozłów … Czytaj dalej

Rytuały żałobne

Chewsuretia jest unikalnym regionem Gruzji, w którym do dziś zachowały się stare zwyczaje związane z kultem zmarłych i kunsztowna poezja żałobna, tzw. chmit natirlebi (głośne lamentacje). W odciętej miesiącami zimy od reszty świata i odizolowanej od zewnętrznego nurtu życia górzystej Chewsuretii ramy obowiązujących norm moralno-etycznych były określane przez pamięć po zasłużonych przodkach i szacunek do ich imion. Społeczeństwo chewsurskie ceniło … Czytaj dalej

Małżeństwa i wesele

W Chewsuretii rozpowszechniony był zwyczaj narzeczeństwa od kołyski. Służył on zbliżaniu rodów lub konkretnych ludzi. Podobny obyczaj popularny był na całym Kaukazie, w tym również w innych regionach Gruzji – w Chewi, Raczy, Adżarii, Swanetii, Meschetii. Znane, silne rody dążyły do sojuszów z podobnymi sobie. Kiedy wybór padał na konkretną rodzinę, rozpoczynano przygotowania do zadzierzgnięcia więzów krwi. W … Czytaj dalej

Scorproba

Archaiczne tradycje Chewsuretii jeszcze do połowy XX wieku dopuszczały niezwykłą formę relacji damsko-męskiej, która jest dziś znana pod nazwą scorproba (także cola-dgoma – „leżenie bez ruchu”, dobil-dzmobiloba – „siostrzeństwo i braterstwo”). Nazwa ta pochodzi od słowa scorperi (także nandauri), które oznacza podobnego duchem i sercem – ukochaną osobę, której nie wolno poślubić. Każdy żonaty Chewsur i zamężna Chewsurka (małżeństwo było … Czytaj dalej

Ubiór, rękodzieło

Chewsurowie szyli swoje ubrania z materiału podobnego do cienkiego, wełnianego filcu, który wyrabiały kobiety. Był on dość sztywny, lecz za to bardzo wytrzymały i ciepły. Ubrania kobiet składały się z sukni, zwanej sadiaco, wykonanej z czarnej lub granatowej wełny, którą na przedzie zdobiły wzory wyszywane kolorowymi nićmi, korale i guziki. Kobiety, oprócz sadiaco, nosiły również krótsze, wcięte w talii suknie, zwane … Czytaj dalej

Medycyna ludowa

Częste obrażenia oraz rany powstałe od kul lub broni białej powodowały, że sztuka lekarska była wśród Chewsurów intensywnie wykorzystywana i bardzo ceniona. Lokalni znachorzy zgłębiali tajniki kunsztu swych poprzedników, rozwijali wiedzę medyczną i przekazywali ją następnym pokoleniom. W medycynie wykorzystywali miód, wosk pszczeli, rośliny, różne części ciał ptaków i zwierząt, mocz, kamienie i wiele innych naturalnych środków. Uśmierzali ból i znieczulali operowanych … Czytaj dalej

Rolnictwo

Chewsurowie opanowali pasterstwo lepiej od uprawy ziemi. Jedną z przyczyn tego jest ukształtowanie terenu, które nie pozwala na zebranie plonów wystarczających na cały rok. Na skalistych pólkach uprawiano wprawdzie proso, lecz w ilościach niezapewniających samowystarczalność. Dlatego w chewsurskich wioskach zawsze ważna była kwestia kontaktów handlowych z mieszkańcami nizin. Jeśli Chewsurowie chcieli mieć chleb, nie mogli obejść się bez Tbilisi i innych miast … Czytaj dalej

Ciche-koszkebi – chewsurskie twierdze

Dla walecznych Chewsurów, wiecznie nękanych przez wrogów, istotnym sposobem na uniknięcie zagłady było schronienie się w ufortyfikowanych wioskach zwanych ciche-koszkebi (twierdza i wieże). W czasach wojen, najazdów, a często i sąsiedzkich napaści związanych z wendetą, znajdywali w nich względne bezpieczeństwo i spokój. Część tych wiekowych chewsurskich fortyfikowanych wiosek przetrwała do dziś. Zachowały one pamięć o dawnych czasach, kiedy Chewsurowie bronili ich omszałych, pradawnych murów, używając … Czytaj dalej

Dyplomacja

Relacje Chewsurów z północnokaukaskimi plemionami od wieków były podszyte konfliktami. Potrzebna była więc interwencja osób obdarzonych zdolnością mediacji i mądrością. Kilkuosobowa delegacja zwana „kac – szuakaci” („pośrednicy”) udawała się do wrogiej społeczności lub na granicę jej terytorium. Wszyscy górale kaukascy szanowali nietykalność gości, nawet śmiertelnych wrogów. Odbywała się narada, która czasem trwała nawet kilka dni i często owocowała pozytywnym skutkiem – … Czytaj dalej

Sprzęt Wojskowy

Jako urodzeni wojownicy Chewsurowie z niezwykłą czcią odnosili się do swojego ekwipunku. Broń dekorowali srebrem i mosiądzem, nadawali imiona i tworzyli legendy, które razem z mieczami i strzelbami przekazywane były z pokolenia na pokolenie. Broń, jakiej używali Chewsurowie, odznaczała się różnorodnością i wysoką jakością, zarówno ta używana do ataku, jak i do obrony. Kowalstwo miało w Chewsuretii długą tradycję, a lokalne wyroby cieszyły … Czytaj dalej

Chewsurscy wojownicy

W chewsurskiej ustnej twórczości ludowej najważniejsze miejsce zajmuje poezja heroiczna i historyczna. W kulturze zmilitaryzowanych społeczności Kaukazu lokalni bohaterowie, wychwalani za swoją dzielność, siłę i charakter, często opisywani byli w kategoriach mitologicznych i boskich. Spośród średniowiecznych bohaterów narodowych Chewsuretii szczególne miejsce zajmuje Torgwa Dzagani, który zatrzymał najazd sąsiednich plemion i wybudował ufortyfikowaną wieś Muco, której wieże uczyniły ją nie do zdobycia. … Czytaj dalej

Historia Chewsurów

Besik Charanauli zwraca się do Zuraba Eristawiego: Należy przyznać jedno: to wielkie szczęście, że udało ci się spotkać ludzi, którzy nie posiadają nic oprócz jałowej ziemi i poezji. Ci ludzie pokonali cię, nie dali ci zabrać nawet małego kawałka swej ojczystej ziemi, a głęboka nienawiść, jaką do ciebie żywili, unieśmiertelniła twe imię po wsze czasy. Od niepamiętnych czasów Chewsurowie byli … Czytaj dalej