Scorproba | Хевсурети

Scorproba

Archaiczne tradycje Chewsuretii jeszcze do połowy XX wieku dopuszczały niezwykłą formę relacji damsko-męskiej, która jest dziś znana pod nazwą scorproba (także cola-dgoma – „leżenie bez ruchu”, dobil-dzmobiloba – „siostrzeństwo i braterstwo”). Nazwa ta pochodzi od słowa scorperi (także nandauri), które oznacza podobnego duchem i sercem – ukochaną osobę, której nie wolno poślubić. Każdy żonaty Chewsur i zamężna Chewsurka (małżeństwo było jedyną dopuszczalną formą pożycia kobiety z mężczyzną) mieli prawo do spędzenia całej nocy obok innej osoby przeciwnej płci, leżąc obok siebie i oddając się czułości. Dotykali się w górnych partiach ciała, lecz nigdy w dolnych. Między nimi leżał naostrzony miecz. Jego znaczenie było symboliczne – określał nienaruszalną, surowo wytyczoną granicę, której nie wolno było przekroczyć. Jeśli komuś nie wystarczyło siły woli, by nie ulec pożądaniu i nie sięgnąć po zakazany owoc, tracił dobre imię i musiał spędzić resztę życia we wstydzie, naznaczony swoim haniebnym zachowaniem.
Scorproba była poddana w Chewsuretii pewnym obostrzeniom. Relacja ulegała unieważnieniu, gdy na mężczyznę bądź kobietę padło podejrzenia o moralną nieczystość. Scorproba była uważana za najważniejszy sprawdzian godności osobistej, sumienia i poważania dla przedstawicieli obu płci. Relacji między obojgiem scorperi strzegł mediator, który był najczęściej gospodarzem zakochanych. Jako wynagrodzenie za wysiłek, mediatora czekało zbawienie w życiu wiecznym. Jednodniowi scorperi cieszyli się szacunkiem wśród ludu. Bliscy pokładali w nich nadzieję i darzyli ich zaufaniem. Scorperi nigdy nie brali ze sobą ślubu, nie płodzili potomstwa i nie mieli prawa do wspólnego życia. W przypadku nieposzanowania tego prawa, wioska lub osada przeklinała ich oboje i wymierzała karę, która polegała m.in. na wyroku śmierci, czy ekskomunice, nierzadko połączonej z banicją. Pochodzenie zwyczaju scorproby spowite jest mgłą. Jego charakter interesował etnografów, socjologów, psychologów i lekarzy, lecz badacze nie byli w stanie udzielić dobrze uzasadnionej, przekonującej i jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: czym jest scorproba?

Perypetie zakochanych, rozumiane jako „przejaw sublimacji nie w pełni zrealizowanej energii miłosnej” (L. Gaburi), odnalazły wyraz w bogatej chewsurskiej poezji miłosnej. Ukryta chęć mężczyzn do posiadania scorperi popychała ich do popełniania bohaterskich czynów, które z kolei znajdowały odzwierciedlenie w poezji ludowej. Wart uwagi jest pogląd, według którego „Chewsurowie stworzyli scorprobę dla beznadziejnie zakochanych par (którym religia nie dawała prawa do ślubu), aby złagodzić ich cierpienie, a nie aby wzmacniać ich siłę woli” (L. Gaburi). Zawarty w krótkiej formule ludowy przesąd – „scorproba jest stworzona przez Boga” – jasno wskazuje, że należy ją rozumieć jako sprawę boską, wzniosłą, opartą na nieskazitelnych moralnych imperatywach miłości bożej. Na gruncie scorproby szuka się wyjaśnienia wyjątkowości chewsurskiego stroju (talaweri): głównym czynnikiem, który wyniósł umiejętność szycia (haftowania, robienia na drutach) do rangi sztuki, była silna chęć zakochanych mężczyzn do ładnego zaprezentowania się. . Scorproba była w Chewsuretii niewyczerpanym źródłem szlachetności, natchnienia i hartu ducha.

* * *

Chewsurski zwyczaj zabraniający płaczu i okazywania rozpaczy zostaje złamany przez kobietę, której umiera umiłowany scorperi:
I oto łamię chewsurski obyczaj,
I opłakuję twoją śmierć za życia
Słońce, nie spiesz się, zaczekaj, błagam
Daj mi z kochanym kilka słów zamienić…
Czemuś sam jeden na wyprawę ruszył,
Czemuś nie powiedział, żeś jeden u matki? ”
Mężczyzna dziękuje opłakującej go kobiecie i żegna się z nią na zawsze.