ხევსურთა უქმეები

ხევსურთა, განსაკუთრებით პირიქითა მხარის, ყოფა გამოირჩევა უქმე დღეების სიმრავლით და ნაირგვარობით. გარდა შაბათ-კვირისა, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, მიუხედავად იმისა, რომ ისედაც ბევრი საქმე აქვთ, დათქვამენ უქმედ კიდევ ორ დღეს – ორშაბათსა და პარასკევს. გადმოცემით ეს დღეები ‘’მეფე ერეკლეს დაუწესებია’’ ხევსურთათვის. ამ უქმე დღეების გარდა ტრადიციულად უქმობენ კიდევ ყველა საჯვარო (რელიგიურ) დღეობას, ფერისცვალს, კუმეტს, დიდმარხვისა და ათენგენობის წინა და მომდევნო ორშაბათს, ურწყის ორშაბათსა და ოთხშაბათს, გრძელ უქმს (ფერისცვალების მომდევნო სამშაბათს), რომლებიც ‘’ხელუძრავ’’ (მძიმე) უქმეებად ითვლება. ამ უქმე დღეების გარდა ტრადიციულად კიდევ მოდის ‘’თაგვთ უქმი’’, ‘’ჩიტთ უქმი’’, ‘’მგელთ უქმი’’, ‘’კირკილთ უქმი’’, ქარ-სეტყვისა და ნიაღვრის უქმეები, რათა ნადირ-ფრინველებმა, მწერმა, ქვეწარმავალმა და სტიქიამ მოსახლეობა არ აზარალოს. ამ უქმეების გამო პირიქითა ხევსურნი დასცინოდნენ კიდეც პირაქეთელებს.
უქმეებში იკრძალება ნებისმიერი სამუშაოს შესრულება, ხელსაქმე, განსაკუთრებით მჭრელი იარაღის ხმარება და მიწის სამუშაოები.
უქმეები არის მძიმე, ანუ ‘’ხელუძრავი’’ და მსუბუქი, რომლის დროსაც იციან ‘’მუშათ შეყრა’’ (ნადი). (მუშათ საქმის დღეებში ვერ შეყრიან, რადგანაც ყველას თავისი სამუშაო აქვს, უქმე დღეებში კი თავისუფალნი არიან). ოღონდ ამ დროს ღვთაება კვირაეს მსხვერპლს (თხას) შესწირავენ ან რიტუალურ ლუდს დაამზადებენ, რასაც ‘’უქმის სანათლავი’’ ჰქვიან.
იმდენად დიდი შიში და რიდი აქვთ ‘’უქმის შერევისა’’, რომ მოსახლეობა საგანგებოდ ჯვარში ან ოჯახში კვირაეს საგანგებო მსხვერპლს სწირავს, რომელსაც ‘’ სახთო-საკვირაო’’ ჰქვია.
უქმე დღეების სიმრავლე ხევსურეთში იმის გამოც იყო დამკვიდრებული, რომ ბუნებითა და პროფესიით მეომარი ხალხი მძიმე შრომით არ გადაღლილიყო და მუდამ საბრძოლო მზადყოფნაში ყოფილიყო.

მომზადებულია შოთა არაბულის წიგნის ”ისტორიული თავგადასავალი ხევსურთა”-ს მიხედვით

ეს საინტერესოა

  • ხევსურეთი აღმოსავლეთ კავკასიონზე, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კალთებზე, ცხოვრობენ ხევსურები – თავისებური ბედისა და ხასიათის მქონე ხალხი, რომელთა დრამატული ყოფა, უცნაური, ყველასგან […]
  • სარწმუნოება ხევსურთა სარწმუნოებრივი სისტემა სიმბიოზია წარმართობისა და ქრისტიანობისა. ღვთაებათა სიმრავლე ანუ პოლითეიზმი დასტურია იმისა, რომ უხსოვარ დროში ხევსურები ქრისტიანობამდელი რწმენა-წარმოდგენებით სარგებლობდნენ. მათ […]
  • ათენგენობა ათენგენობა ეს არის ქრისტიანული დღესასწაული, რომლის ისტორია III-IV საუკუნეებიდან მოდის. ის დაკავშირებულია წამებული ბერძენი მღვდელმოძღვრის ათენეგე (ათინოგენ) სებასტიელის მსახელთან.ათენგენობა ფართოდ ყოფილა […]
  • ხევსური ეროვნული გმირები ხევსურულ ზეპირსიტყვიერებაში უმთავრესი ადგილი უკავია საგმირო-საისტორიო გადმოცემებს. კავკასიონის მთებში მცხოვრებ თავისუფლებისმოყვარე, მეომრული ბუნების მქონე ხევსურებს ერთდროულად უწევდა ჩრდილო-კავკასიური […]
  • ქორწილი ხევსურეთში არსებობდა აკვანში დანიშვნის (დაწინდვის) ტრადიცია. ეს ხდებოდა ცალკეული პიროვნებებისა თუ გვარების ურთიერთდაახლოების სურვილით. მსგავსი წესი, ასევე, დადასტურებულია მთელ კავკასიაში და საქართველოს […]
  • ტალავარი (ტანსაცმელი) ტანსაცმელს ხევსურები „ტალავარს“ უწოდებენ. ტალავარი შინნაქსოვი შალისგან („ტოლისგან“) იკერება. „ტოლს“ ამზადებენ ქალები. სატალავრე ქსოვილი სქელი, მძიმე და მოუხეშავია. სამაგიეროდ, გამძლეა და დიდხანს […]
  • შატილობა 2015 5 სექტემბერს ხევსურეთში, სოფელ შატილში გაიმართება ტრადიციული დღესასწაული “შატილობა”. ღონისძიების სავარაუდო პროგრამა: ►ადგილობრივი და მოწვეული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლები ► ინდივიდუალური […]
  • საომარი აღჭურვილობა ხევსურების საბრძოლო არსენალი მათივე ტანისამოსის მსგავსად მრავალფეროვანი იყო. თითოეული ხევსური ცდილობდა შეეძინა საუკეთესო იარაღი, როგორც შემტევი-საბრძოლო, ასევე დამცავი საჭურველი. მათ შეიარაღებაში შედიოდა: […]