თემი

ხევსურეთი ხეობების, გვარებისა და სოფლების მიხედვით დაყოფილია თემებად. თითოეულ თემს, შემდეგ სოფელს და გვარს ჰყავს თავისი სათემო, სასოფლო და საგვარეულო ჯვრები. თითოეულ თემს, სოფელს, კომლს და საკუთრივ ჯვარს აქვს ოდითგანვე თავისი სამან – სამძღვრით დადგენილი მთა, ბარი, ტყე და წყალ – ჭალა.

khevsur


თემსა თუ სოფელს ერთპიროვნული მმართველი არასოდეს ჰყოლია. ურთიერთშორის ყველა სადავო საკითხი წყდებოდა კოლექტიური თავშეყრის დროს (უფრო ჯვარში) და გადამწყვეტი სიტყვა ეძლეოდა იმ დროისათვის თემში სხვებისაგან თავისი ცოდნითა და გამოცდილებით გამორჩეულ კაცებს, რომელთაც თავად მოდავე მხარეები ამოირჩევდნენ როგორც თავისი თემიდან, ასევე მოიწვევდნენ სხვა თემებიდანაც.
მხოლოდ გვარს, მამიშვილობას შინაური საქმეების მოსაგვარებლად, მრჩევლად და მტერ – მოყვარესთან ურთიერთობის დასარეგულირებლად ჰყავდა უფროსი. ძველ დროს ასეთ პიროვნებას ბავშვობიდანვე საგანგებოდ ამზადებდნენ და უფრთხილდებოდნენ.
ხევსურეთის ერთ – ერთი ყველაზე დიდი გვარი არაბული შიგნით კიდევ ოთხ დამოუკიდებელ თემად (ძირად) არის დაყოფილი, რაც სხვა გვარებში არ გვხვდება. ეს დაყოფა არის არა ტერიტორიული ნიშნით, არამედ ჯვარმსახურებისა და წარმომავლობის ნიშნით.
ერთპიროვნული მსახური ჰყავს მხოლოდ ჯვარს და ასეთი პიროვნება ერთდროულად შეიძლება რამდენიმე კაციც იყოს. ჯვრის სამსახურში ჩადგომა (ხევისბერ – დეკანოზობა, ქადაგობა) ჯვრის ნებით ხდება და არა არჩევით, ზოგჯერ შთამომავლობითაც გადადის.
ხევსურეთის თემები და მათი მკვიდრნი ერთმანეთისაგან რამდენადმე განსხვავდებიან ბუნებრივი პირობებით, შინაგანი ხასიათით, ჯვარ – ხთიშვილთა ბუნებით, სახუცო ტექსტებით, ჩვეულებებით, აღჭურვილობითა და ნაჭრელა – ორნამენტით.

მომზადებულია შოთა არაბულის წიგნის ”ისტორიული თავგადასავალი ხევსურთა”-ს მიხედვით

ეს საინტერესოა

  • გუდანი ძველი ანდრეზებით, ‘’ხევსურეთის’’ დასახლების უპირველეს კერად სოფელი გუდანი მიიჩნევა. ‘’თავდაპირველ ხევსურულ გვარებს ჭინჭარაული, არაბული და გოგოჭური წარმოადგენდა’’, დანარჩენი გვარები კი შედგებიან სხვადასხვა […]
  • სარწმუნოება ხევსურთა სარწმუნოებრივი სისტემა სიმბიოზია წარმართობისა და ქრისტიანობისა. ღვთაებათა სიმრავლე ანუ პოლითეიზმი დასტურია იმისა, რომ უხსოვარ დროში ხევსურები ქრისტიანობამდელი რწმენა-წარმოდგენებით სარგებლობდნენ. მათ […]
  • ხევსურები და მათი მეზობლები ხევსურებს ჩრდილოეთის მეზობელ ტომებთან ურთიერთობა თავიანთი წესებით ჰქონდათ დარეგულირებული. თუკი მტრობა ჰქონდათ მეზობლებთან, ისიც უფრო პირადი, საგვარეულო ინტერესებით იყო გამოწვეული, ვიდრე პოლიტიკურით. მართალია […]
  • ურთიერთდამოკიდებულება ხევსურეთის თემებს შორის ხევსურეთის პირაქეთისა და პირიქითის თემთა მკვიდრნი ცხოვრების წესით და ხასიათით რამდენადმე განსხვავდებოდნენ ერთმანეთისგან, რასაც საქართველოს ბართან და ჩრდილოეთის ტომებთან მათი მეზობლობა და ურთიერთობა […]
  • ტალავარი (ტანსაცმელი) ტანსაცმელს ხევსურები „ტალავარს“ უწოდებენ. ტალავარი შინნაქსოვი შალისგან („ტოლისგან“) იკერება. „ტოლს“ ამზადებენ ქალები. სატალავრე ქსოვილი სქელი, მძიმე და მოუხეშავია. სამაგიეროდ, გამძლეა და დიდხანს […]
  • ტალავარი ხევსურის “ახირებული ჩაცმა-დახურვა... განსაცვიფრებელია და საინტერესოა თვით უცხო კაცთათვისაც და მეტადრე ჩვენ ქართველებისათვის. (ალ. ყაზბეგი) რომელ ხალხებსა და ცივილიზაციებს არ დაუკავშირეს მკვლევარებმა ხევსურის […]
  • სახლ-კარი ხევსურისა ხევსურთა საცხოვრებლები, სახნავ-სათესი სავარგულების უკმარისობის გამო, ძნელად მისადგომ, კლდოვან ადგილებში აშენებული კოშკურ-ქვითკირებული იყო, რასაც თავდაცვითი მნიშვნელობაც ჰქონდა. ხევსურის მიერ საცხოვრებელად […]
  • ფოტო კონკურსი: მთა, ხალხი, კულტურა… ყველაფერი ხევსურული ფოტო კონკურსი ვისაც გიყვართ, გიმოგზაურიათ, ან ხართ ხევსური, გაქვთ გადაღებული საინტერესო ფოტოები, მაშინ ატვირთე ჩვენს ფეისბუქის გვერდზე http://www.facebook.com/khevsureti.ge ან გამოგვიგზავნეთ მეილზე […]