ურთიერთდამოკიდებულება ხევსურეთის თემებს შორის

ხევსურეთის პირაქეთისა და პირიქითის თემთა მკვიდრნი ცხოვრების წესით და ხასიათით რამდენადმე განსხვავდებოდნენ ერთმანეთისგან, რასაც საქართველოს ბართან და ჩრდილოეთის ტომებთან მათი მეზობლობა და ურთიერთობა განაპირობებდა. პირიქითის ხევსურებს, როგორც საზღვრის უშუალო მცველებსა და შედარებით პირქუში ბუნების შვილებს, უფრო თავისუფლად და ამაყად მოჰქონდათ თავი.
ზამთრის პერიოდში, რომელიც თითქმის ხუთი-ექვსი თვე გრძელდება, არხოტი, მთასიქითი და მიღმახევი მთლიანად მოწყვეტილია პირაქეთსა და საქართველოს. ამა თუ იმ თემში რაიმე უბედურება რომ მოხდეს, მხოლოდ გაზაფხულზე, მთები რომ გაიხსნება, მაშინ შეიტყობენ ხევსურნი. ”არხვატს ხარის რქაში სძინავს, კარზე არაფერი მოგვადგება, არც სახელმწიფოს ბეგარა, არც თავად-აზნაური, არც ჭირიო,” – იცოდნენ თურმე არხოტივნებმა თქმა. (ნ. ბალიაური)
“ბუდე ხევსურეთში” გადმოსული პირიქითელნი მასპინძლებს ქისტებთან ბრძოლა-ურთიერთობებსა და ჯიხვებზე ნადირობის ამბებს უყვებოდნენ. პირაქეთა ხევსურები კი უამბობდნენ ქალაქის, მეფეების, ომების ამბებს. პირიქითელებს აინტერესებდათ აგრეთვე, თუ “ვინ როგორ იშუღლა და ჭრა ერთიმეორე, ან როგორ შერიგდნენ. ქადაგი თუ დასვეს რომელიმე ჯვარში და რა ბრძანება გამოვიდა ხთიშვილისაგან.” ერთმანეთს უამბობდნენ აგრეთვე ცხენ-მხედრის, ქალის მოტაცება-გარიგების, ლექსობის ამბებს. (ალ. ოჩიაური)
ამ ხევსურთაგან ყველაზე უფრო განსხვავებული ყოფა ჰქონდათ მიღმახეველებს და მათი რჯულ-ტრადიციებიც თავისებური იყო, რის გამოც “….სამძახი არ აქვთ. ე.ი ქალს ვერ თხოულობენ სხვა ხევსურებისაგან, თუ თავისავე ხეობიდან არ შეირთეს. ვინიცობაა მიღმახეველებმა ქალი ითხოვეს სხვა მხარის, მაშინ ხარი უნდა დაუკლან ქალის პატრონს – “საგვარმეტო”. (ნ. ბალიაური)

ეს განსხვავებანი დღეისთვის უკვე წაშლილია.

მომზადებულია შოთა არაბულის წიგნის ”ისტორიული თავგადასავალი ხევსურთა”-ს მიხედვით

ეს საინტერესოა

  • ხევსურეთი და ხევსურები “ვიწრო გაგებით ხევსურეთი არის მხოლოდ ის სოფლები და მიწა-წყალი, რომელიც მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის გადმოღმა ხევსურეთის არაგვის აუზში, რომელიც ერთვის არაგვს ორწყალში.” (აკ. შანიძე) “ხევსურები მხოლოდ […]
  • გორშეღმა გორშეღმის ხეობა მდინარე არაგვის სათავეში მდებარეობს და უმთავრესად წარმოადგენს ბუდე ხევსურეთს, საიდანაც მოხდა ხევსურთა შემდგომი განსახლებანი. გადმოცემით, გორშეღმის ხეობის სოფლებში გუდანიდან გაყრის შემდეგ […]
  • სარწმუნოება ხევსურთა სარწმუნოებრივი სისტემა სიმბიოზია წარმართობისა და ქრისტიანობისა. ღვთაებათა სიმრავლე ანუ პოლითეიზმი დასტურია იმისა, რომ უხსოვარ დროში ხევსურები ქრისტიანობამდელი რწმენა-წარმოდგენებით სარგებლობდნენ. მათ […]
  • თემი ხევსურეთი ხეობების, გვარებისა და სოფლების მიხედვით დაყოფილია თემებად. თითოეულ თემს, შემდეგ სოფელს და გვარს ჰყავს თავისი სათემო, სასოფლო და საგვარეულო ჯვრები. თითოეულ თემს, სოფელს, კომლს და საკუთრივ ჯვარს აქვს […]
  • ფხოველთა უმთავრესი სალოცავი ფხოველებს (საერთოდ კავკასიელ მთიელებს) ჰყავდათ საერთო ღვთაებანი – კოპალა, იახსარი, პირქუში, ხმალა, პირიმზე, თერგვაული, ბერი ბაადური – რომელნიც შემდგომ სათემო სალოცავებად იქცნენ და ხშირ შემთხვევაში წმინდა […]
  • ფშავ-ხევსურეთის ფაუნა არის ერთი ფრინველი, რომლის ხმა მუდმივად ისმის ფშავის და ხევსურეთის, ისევე, როგორც მთელი კავკასიონის ყველაზე მაღალ უღელტეხილებზე და მწვერვალებზეც კი. ეს კავკასიური შურთხია (Caucasian Snowcock) – საკმაოდ დიდი […]
  • ხევსურეთი აღმოსავლეთ კავკასიონზე, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კალთებზე, ცხოვრობენ ხევსურები – თავისებური ბედისა და ხასიათის მქონე ხალხი, რომელთა დრამატული ყოფა, უცნაური, ყველასგან […]
  • ფშავი და პირაქეთი ხევსურეთი ფშავის არაგვი სათავეს მთა ბორბალოდან ღებულობს. პირაქეთ ხევსურეთს მდინარე ხევსურეთის არაგვის მთელი აუზი უჭირავს. ხევსურეთის არაგვი შედგენილია სამი მდინარით, რომლებიც სოფელ ღულის მიდამოებში, ზღვის დონიდან […]

One thought on “ურთიერთდამოკიდებულება ხევსურეთის თემებს შორის

  • 21/12/2011 at 22:07
    Permalink

    ხევსურებს ბევრი რამ აქვთ საერთო ვაინახებთან-როგორც კულტურულად, ასევე გენეტიკურად. ძალიან მაინტერესებს რამდენი იყვნენ ხევსურები ერეკლეს დროს და თუ არსებობს რამე ჩანაწერი-საბუთი ამის შესახებ?

Comments are closed.