პირუტყვის გამოკვება ზამთარში

ხევსურეთში და საერთოდ, საქართველოსა და ჩრდილო კავკასიის მთიანეთში , თიბვის სეზონი იყო ყველაზე დაძაბული სამუშაო პერიოდი. ოჯახს უნდა მოესწრო რაც შეიძლება მეტი საკვების მომარაგება და მეორეც, თივის დროულად აღება და ბაზებზე გადაზიდვა დიდად მოქმედებდა მის ხარისხზე. სპეციალურ ლიტერატურაში მითითებულია, რომ თივის დროულად გათიბვა და გადაზიდვა 25-40%-ით ზრდის ცილების რაოდენობას, რაც მისთვის ყველაზე ძვირფასია. ხევსურული ეთნოგრაფიული მასალების მიხედვით, თუ ბალახი სექტემბერში გაუთიბავი შემორჩა, ბერდება და ხარისხს კარგავს, ამასთან, შემოდგომის წვიმა და სუსხიც აფუჭებს. ასეთი ბალახი ნოყიერებასაც კარგავს და ცელიც ცუდად ჭრის. ადრე გათიბულმა ბალახმა თუ კარგ ამინდებში მოასწრო გახმობა, კარგი ხარისხის საკვები დგება, ხოლო თუ წვიმამ მოუსწრო-აფუჭებს. წვიმისაგან გარეცხილ თივას ქვემოდან სველი ნიადაგი ალპობს, ხოლო ზემოდან მზე “აჯოყრებს”, მაგრამ თავისი ხარისხით ის მაინც უკეთესია გვიან გათიბულ თივაზე.
ხევსურეთში კარგი ხარისხის თივას ცალკე ინახავდნენ ჭერხოში, დანარჩენს სახლის გვერდით დგამდნენ ძირებად და ღელის პირზე აწყობდნენ ტვირთებად (ტვირთი –ერთი შეკვრა. რასაც კაცი ზურგით გადაიტანდა). ზამთარში ტვირთები თოვლით იფარებოდა და უხდებოდათ მათი თოვლის ზედაპირზე ამოზიდვა. სცოდნიათ თივის პატარა ძირებად სათიბებშივე დატოვებაც. ამ ძირებს – თავკუჭულას ქვეშ ხის კავებს უწოდებდნენ, რომ თოვლზე ადვილად დაეცურებიათ. მთაში შუაღამისას მიდიოდნენ, რომ იქ დილამდე მოესწროთ ასვლა, მცირე დასვენების შემდეგ კავებს მოზიდავდნენ და ზვინი მოძრაობაში მოჰყავდათ. თივის ძირი ნელა იწყებდა მოძრაობას და ბოლოს ისეთ სიჩქარეს ანვითარებდა, რომ მზიდავი ძლივს ასწრებდა სირბილს, რომ თივის ძირს კლდეზე არ გადაეჩეხა.
ყველა ოჯახმა იცოდა მისი საკვების მარაგი რამდენ სულ საქონელს გამოაზამთრებდა. ამიტომ რისი გამოკვებაც არ შეეძლოთ, შემოდგომაზე ყიდდნენ, ზოგს სხვას აძლევდნენ გამოსაზამთრებლად, რაც სახარჯოდ უნდოდათ, კლავდნენ და ზამთრისთვის ხმელ ხორცს ინახავდნენ. ხევსურეთში ცხენსა და ხარზე გათვალისწინებული იყო 30-30 ტვირთი თივა. ძროხასა და სამი წლის ბუღაზე 20-20 , სამ ბოჩოლაზე 20, ცხვარზე 10 ტვირთი თივა. ცხენი რომ კარგად გამოეკვებათ, 40 ტვირთი თივა იყო საჭირო, მაგრამ 30-ს კმარობდნენ და მის წილს ხარებს უმატებდნენ, რადგან ხარი “სამეკუმუროს უფროსად” ითვლებოდა, ხარის გარეშე ოჯახს არსებობა არ შეეძლო. ამასთან, ხარს, ცხენს, სუსტ და ნელად მჭამელ საქონელს კარგი ხარისხის თივას ურჩევდნენ. ასევე სჭირდებოდათ შერჩევა ხბოებსაც, რომ არ დაჩაგრულიყვნენ და ზრდა არ შეენელებიათ.
მოტანილი მასალის საფუძველზე შეიძლება აღინიშნოს, რომ მუშა პირუტყვი განსაკუთრებული მზრუნველობის ქვეშ იმყოფებოდა, მისთვის გამოყოფილი იყო ყველაზე მეტი ნორმა საუკეთესო ხარისხის საკვები. ერთი უღელი ხარი, რაც ოჯახს შეიძლება ჰყოლოდა, ან უმნიშვნელოდ მეტი, სულ მუდამ უღელში იყო გაბმული და ის სათანადო ყურადღებას საჭიროებდა. მარტო ის გარემოება, რომ ხევსურეთში ხარი “სამეკომუროს უფროსად” ითვლებოდა, ბევრს მეტყველებს სახალხო მეურნეობაში მის მნიშვნელობაზე.

ეს საინტერესოა

  • სახლ-კარი ხევსურისა ხევსურთა საცხოვრებლები, სახნავ-სათესი სავარგულების უკმარისობის გამო, ძნელად მისადგომ, კლდოვან ადგილებში აშენებული კოშკურ-ქვითკირებული იყო, რასაც თავდაცვითი მნიშვნელობაც ჰქონდა. ხევსურის მიერ საცხოვრებელად […]
  • კოპალას დაარსება ლიქოკში ლიქოკში არის ერთი მაღალი მთა  კარატისწვერი. ეს წვერი მთაზე პატარა დავაკებაა. ერთ მხარეზე გადახედავს ბულალაურთას, ფშავის სოფელს, და მეორე მხარეზე  ლიქოკის ხეობას. ამ ფშაველ-ხევსურების და, ნამეტნავად, ამ ორი […]
  • თამარული ხევსურეთის ზეპირმა ისტორიამ მომხვდურებითან ვაჟკაცურად მებრძოლი რამოდენიმე გმირი ქალის სახელიც შემოგვინახა. ამათგან ერთ-ერთია თამარული (თამარი). სხვადასხვა მეანდრეზე სხვადსხვანაირად გადმოგვცემს თამარულის […]
  • მეურნეობა ხევსურეთში მიწათმოქმედება აშკარად ჩამორჩება მესაქონლეობას. მთის რელიეფი არ იძლევა წლის სამყოფი პურის მოყვანის საშუალებას. კლდოვან ადგილებში დათესილი ქერი და ჭვავი არაა საკმარისი იმისათვის, რათა მოსახლეობამ […]
  • გიორგი არაბული – ზეცას შახენეო აპარეკავ ”ზეცას შახენეო აპარეკავ, მთვარე დათვისჯვრისკენ იტოლება,” ”ქალავ შავ თვალთ რაად მაპარებავ, ანამც ჭერხოში რად მიყოლებავ?!” ”დღეს მე შენ სწორფერი ვიქნებიო, ღამე გავიტანათ საუბარით.” ”ქალავ, ნუ ამირი […]
  • კლედ-ნაშალების (პეტროფილური) ფლორა განსაკუთრებით საინტერესოა ფშავ-ხევსურეთის სუბნივალური სარტყელის ფლორა. ზღვის დონიდან 2900-4000 მ სიმაღლეებზე ბინადრობს რამდენიმე იშვიათი ადგილობრივი მცენარეების სახეობა. აქ კლდეებში, ლოდებში და ღორღში […]
  • ქეთელაურთა გვარის ანდრეზი ბისო სამჯერ გათაული. ჩვენ მეოთხე დინასტიაი ორთ. ჩვენ წინ ფილაურებ იყვნეს. ფილაურებ გადასახლებულან. მაგათ ჯვარი მაგათ საცხოვარში ყოფილ. საცეცხლურში ხე ამასვლივ. ჯერ ერთხან ამასულ, მემრ მეორედ და მესამედ […]
  • საომარი აღჭურვილობა ხევსურების საბრძოლო არსენალი მათივე ტანისამოსის მსგავსად მრავალფეროვანი იყო. თითოეული ხევსური ცდილობდა შეეძინა საუკეთესო იარაღი, როგორც შემტევი-საბრძოლო, ასევე დამცავი საჭურველი. მათ შეიარაღებაში შედიოდა: […]