მკვდრის კულტი ხევსურეთში

დიდი ტრაგედია იყო ხევსურთათვის ნებისმიერი პიროვნების გარდაცვალება, რადგან სოფლისთვის თითოეული ხევსურის სიკვდილი მეომრის სიკვდილი იყო. რაც გინდა ბეჩავი ყოფილიყო იგი, სახელიანი ვაჟკაცის დარად, უებრო გმირის სახელით დაიტირებდნენ, ცხენ-იარაღს, სასმელ-საგზალს, ტალავარს, წყალს, ცეცხლს დაულოცავდნენ საიქიოსთვის, რადგან ხევსურთა წარმოდგენით მიცვალებული სულეთშიც განაგრძობდა ცხოვრებას.
როგორც ცოცხლებს ჰქონდათ სააქაოს მტკიცედ ჩამოყალიბებული ინსტიტუტები ღვთისმსახურებისა, სტუმარ-მასპინძლობისა, მლოცავ-მკითხავთა და ა.შ. ასევე მიცვალებულთათვისაც არსებობდა ცალკე ინსტიტუტე სულის ხუცესის, მესულთანისა და ხმით მატირალის. არსებობდა სულის მოსახსენიებელი განსაკუთრებული დღეები – ‘’სულამაის დღე’’, ‘’წყალკურთხევა’’, ‘’ხალარჯვება’’, ‘’თიბის შამშაბათი’’, ‘’სულთაკრეფა’’, ‘’სანთელნი’’, შაბათის რიგი’’.
ჭირ-ლხინისა და ჯვარში დღეობების დროს საგანგებოდ იცოდნენ ძველი და ახალი მიცვალებულებისთვის სასმელის დალოცვა. გარდაცვლილთა სულების მოსახსენიებლად საგანგებოდ ადუღებდნენ ლუდს, აკეთებდნენ სახელსადებებს, არ ივიწყებდნენ არავის. ცალკე კოდსა და ტაბლას უდგამდნენ იმ პიროვნებებს, რომელთაც მომგონი (შთამომავალი) არ დარჩათ.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მიცვალებულისთვის საგანგებოდ მორთული სასმისის (ყანწი, ჭურჭელი), წყაროს და ცხენის დალოცვა, რომლებიც სამუდამოდ რჩებოდა გარდაცვლილის მოსაგონებლად.
ამას გარდა, ‘’სმულოვის’’ (ქეიფის) დროს ხევსურები უფრო მეტ შესანდობრებს სვამდნენ, ვიდრე სადღეგრძელოებს და ყოველი ოჯახი პურობას მიცვალებულისთვის ‘’შანდობის თქმით’’ იწყებდა.
‘’სულის ცხენი’’. სულის ცხენის კულტი იმ დროიდან მოდის, როდესაც მხედართან ერთად ცხენსაც მარხავდნენ, რათა მას საიქიოშიც ჰყოლოდა საფერხე. დღეს ხდება მიცვალებულისთვის ცხენის სიმბოლური შეწირვა და იმართება ‘’დოღვი’’ (დოღი). მხედრები ჯილდოვდებიან.
‘’სულის წყალნი’’. მიცვალებულისთვის იციან წყაროს აშენება და დალოცვა, რათა იგი არ იყოს მწყურვალი. ყოველ წყაროს ჰქვია ამა თუ იმ პიროვნების სახელი, რომელიც მიცვალებულის სამუდამო ხსოვნის სიმბოლოა.
‘’ღაბახი’’. ჯილდოდ გამოიტანენ მიცვალებულის რაიმე ნივთს და იმართება შეჯიბრი მიზანში სროლაში. გამარჯვებულს ეძლევა ჯილდო.
‘’სულის სახელი’’. ხევსურს ესპანელივით რამდენიმე სახელი ჰქვია, რომელთაგან ერთ-ერთი არის ‘’სულის სახელი’’ – გარდაცვლილი წინაპრის ან სხვა რომელიმე ხევსურისა. ‘’სულის სახელის’’ დარქმევა მესულთნის საშუალებით ხდებოდა.

მომზადებულია შოთა არაბულის წიგნის ”ისტორიული თავგადასავალი ხევსურთა”-ს მიხედვით

ეს საინტერესოა

  • ძველი ცნობები იბერიის მთიელების შესახებ ბერძნულ წყაროებში გვხვდება ცნობები აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა შესახებ. მათში ფხოველნიც უნდა ვიგულისხმოთ. სტრაბონის მიხედვით, იბერიის მთიანეთი ხალხმრავალი და მჭიდროდ დასახლებული ყოფილა: “დაბლობზე […]
  • სამგლოვიარო რიტუალი ხევსურეთი საქართველოს ის უნიკალური კუთხეა, სადაც დღემდე შემორჩა მიცვალებულის კულტის ამსახველი ძველთაძველი წეს-ჩვეულებები და მაღალმხატვრული სამგლოვიარო პოეზია, ე.წ. ხმით ნატირლები. გარესამყაროსგან თვეობით […]
  • მორიგე ხევსურთა წარმოდგენით, უზენაესი ღვთაებაა მორიგე, რომელიც განაგებს და წესრიგს ამყარებს ქვეყანაზე. თავისი ნების ამსრულებლად მას “დასახული” ჰყავს დიდი და მცირე ძალისა შეძლების ხთიშვილები (არა ფიზიკური შვილები), […]
  • პოეზია ხევსურეთი ხალხური ლექსის სამშობლოა. ხევსურულ პოეზიაში ასახულია ადგილობრივთა ყოველდღიური ცხოვრების ნებისმიერი სფერო. უძველესი კუთხის ისტორიული წარსული მის ძირაქ, ძარღვიან ლექსებშია გადმოცემული. ესაა მართალი […]
  • ხევსურეთი აღმოსავლეთ კავკასიონზე, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კალთებზე, ცხოვრობენ ხევსურები – თავისებური ბედისა და ხასიათის მქონე ხალხი, რომელთა დრამატული ყოფა, უცნაური, ყველასგან […]
  • ტალავარი ხევსურის “ახირებული ჩაცმა-დახურვა... განსაცვიფრებელია და საინტერესოა თვით უცხო კაცთათვისაც და მეტადრე ჩვენ ქართველებისათვის. (ალ. ყაზბეგი) რომელ ხალხებსა და ცივილიზაციებს არ დაუკავშირეს მკვლევარებმა ხევსურის […]
  • ტალავარი (ტანსაცმელი) ტანსაცმელს ხევსურები „ტალავარს“ უწოდებენ. ტალავარი შინნაქსოვი შალისგან („ტოლისგან“) იკერება. „ტოლს“ ამზადებენ ქალები. სატალავრე ქსოვილი სქელი, მძიმე და მოუხეშავია. სამაგიეროდ, გამძლეა და დიდხანს […]
  • აშექალი აშექალი იყვ მოწმოელი ქალი. ერთ გვერდი ეშმაკებს შჭერივა და ერთი ანგელოზებს. აშექალივ ესეთ მკითხავ ყოფილავ, რო კაცის დღე იცოდავ. ხანავ საფარველ დაიდვისავ აშექალმაო და ვეღარავინ ნახისავ ისივ. ხანავ კი […]

2 thoughts on “მკვდრის კულტი ხევსურეთში

  • 16/02/2013 at 14:16
    Permalink

    მკვდრის კულტი ხევსურეთში – შაბათის რიგი
    ძველ ისრაელში მკვდრისთვის პატივის მიგება,დამარხვა,და მიცვალებულისათვის ნებისმიერი საქმიანობა იკრძალებოდა შაბათობით არათუ ნებისმიერი საქმიანობა
    მოდი ეხლა და კავშირში არ იყოს ხევსურთა ბევრი წესჩვეულება ებრაულთან

  • 18/11/2014 at 17:26
    Permalink

    დალიან კარგი ინფორმაცია

Comments are closed.