მიგრაცია

ისტორიის განმავლობაში ხევსურებს არაერთხელ მოუწიათ გადასახლება. ჯერ კიდევ IV საუკუნეში, როდესაც წმ. ნინომ ქართლის სამეფოს წარმომადგენლები გაგზავნა იმისთვის, რომ წარმართული მოსახლეობა მოექციათ ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე, ჟამთააღმწერლის ცნობით, „ფხოველებმა დატოვეს სამშობლო და გადავიდნენ თუშეთში“. ეს იყო ხევსურების იძულებითი ნაბიჯი, რათა თავიდან აეცილებინათ საკუთარი რწმენის უარყოფა. XVII-XVIII საუკენეებში ხევსურები იძულებით გადასახლდნენ ერწო-თიანეთში, დუშეთში, ხევში, ქსნის ხეობასა და მთიულეთ–გუდამაყარში. XX საუკუნის დასაწყისში მათი გადასახალება ბარში, შირაქის (ამჟამად დედოფლისწყაროს რაიონი) ახალ დასახლებებში განსაკუთრებით მტკივნეული აღმოჩნდა. ასევე 1950 წელს ბევრი მაღალმთიანი სოფელი დაიცალა სამგორის ხეობის უწყლო, უნაყოფო მიწებზე სავადებულო გადასახლების შედეგად, რომელიც საბჭოთა ხელისუფლების ინიციატივით მოხდა ყოველგვერი ახსნა-განმარტების გარეშე. ასევე სოფლების დატოვების მიზეზები უნდა ყოფილიყო სახნავი მიწის ნაკლებობა და მკაცრი ბუნებრივი პირობები. ეკონომიკურმა სიდუხჭირემ ხევსურისთვის კიდევ უფრო გაართულა ოჯახის შენახვა და ამიტომაც კახეთის იქცა მათ ერთადერთ ნუგეშად.